ABD Başkanı Trump, göreve başladığı ilk günden itibaren iç ve dış politikada keskin bir rota değişikliğine imza attı. Hangi kararları bir başkanlık kararnamesiyle aldı? Ve bunların hangilerini gerçekten uygulayabilir? İşte bir genel bakış.
Yeni ABD Başkanı Donald Trump, birçok başkanlık kararnamesi (executive orders) ile siyasi çizgisini net bir şekilde belirledi. Cumhuriyetçi liderin, özellikle selefi Joe Biden’dan farklı bir yol izlemeyi amaçladığı anlaşılıyor. Trump, daha ilk gününde, selefi Biden dönemine ait tam 78 kararnamenin yürürlükten kaldırıldığını duyurdu.
Meksika Sınırında Olağanüstü Hal
Başkan Trump, yeni görev süresinin ilk gününde Meksika sınırında ulusal olağanüstü hal ilan etti. Orduya, sınırı gözetleme emri verdi. Trump, seçim kampanyasında söz verdiği gibi göç politikasını sertleştiriyor. Hedefi, yasa dışı göçü durdurmak, oturma izni olmayan milyonlarca kişiyi sınır dışı etmek ve uyuşturucu kartellerini terör örgütü ilan etmek.
Bu önlemler kapsamında, CBP-One uygulaması üzerinden yapılan tüm sığınma başvuru randevuları iptal edildi. Trump, yasal göçe karşı olmadığını vurguladı, ancak yasa dışı yollarla girişlerin derhal durdurulacağını ve suçlu göçmenlerin geldikleri yerlere geri gönderilmesi için büyük bir sürecin başlatılacağını ifade etti.
Paris İklim Anlaşması’ndan Çıkış
Göreve geldiği ilk gün Trump, ABD’nin Paris İklim Anlaşması’ndan çekilmesi için gerekli talimatları verdi. Bu karar bir yıl içinde yürürlüğe girecek. Trump, ilk başkanlık döneminde de ABD’yi bu anlaşmadan çıkarmıştı, ancak halefi Joe Biden bunu geri almıştı.
Trump’a göre Paris Anlaşması, ABD’yi ekonomik açıdan dezavantajlı duruma sokan bir “soygun”. Paris İklim Anlaşması’nın amacı, küresel ısınmayı 2 derece ile sınırlamak. Anlaşma, fosil yakıt bağımlılığını azaltmak ve sera gazı emisyonlarını düşürmek için 2015 yılında 196 ülke tarafından imzalanmıştı.
Paris İklim Anlaşması’nda Ne Yazıyor?
2015 yılında dünya ülkeleri, Paris İklim Anlaşması ile küresel ısınmayı 2 derecenin altında tutmayı hedefleyen bir uzlaşmaya vardı. O dönemde 196 taraf ülke bu anlaşmayı imzaladı. Bu ülkeler, iklim değişikliğiyle mücadelede kararlılık göstererek sera gazı emisyonlarını hızlı bir şekilde azaltmayı taahhüt etti. Petrol gibi fosil enerji kaynaklarının kullanımının ise neredeyse tamamen sonlandırılması öngörülüyor.
Şimdiye kadar Paris Anlaşması’ndan yalnızca ABD ayrıldı. Avrupa’dan Copernicus İklim Hizmeti’ne göre, 2024’te küresel ortalama sıcaklık ilk kez sanayi öncesi döneme kıyasla 1,6 derece daha yüksek ölçüldü.
Dünya Sağlık Örgütü’nden (WHO) Çıkış
Trump, ABD’nin Dünya Sağlık Örgütü’nden çıkma kararına ilişkin dekret kendisine sunulduğunda “Oooh, bu büyük bir şey!” dedi ve şu gerekçeyi belirtti: “DSÖ, Covid-19 pandemisi ve diğer sağlık krizlerini uygun bir şekilde ele almadı. Ayrıca, Çin gibi diğer ülkelere oranla ABD’den daha yüksek ödemeler talep etti.”
Trump, “DSÖ bizi dolandırdı. Herkes ABD’yi dolandırıyor. Bu artık böyle devam etmeyecek,” ifadelerini kullandı.
Bu, Trump’ın DSÖ ile bağları kesmeye yönelik ilk hamlesi değil. Temmuz 2020’de, DSÖ’nün Covid-19’u pandemi ilan etmesinden ve dünya genelinde vakaların artmasından birkaç ay sonra, Trump yönetimi BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’e ABD’nin DSÖ’den çekilme planını resmen bildirdi ve örgüte yapılan fon ödemelerini askıya aldı. Ancak Başkan Joe Biden, Ocak 2021’de göreve gelir gelmez bu kararı geri aldı.
Yüzlerce Kongre Saldırganına Af
6 Ocak 2021’de ABD Kongre Binası’na yapılan saldırıya karıştıkları için yaklaşık 1.500 Trump destekçisi hakkında soruşturma, dava veya mahkeme kararları bulunuyor. Trump, bu kişilerin hepsini affetti. Oval Ofis’te belgeleri imzalarken, “Bunlar rehineler,” dedi ve birçoğunun yakında serbest bırakılacağını umduğunu ifade etti. Karara göre, aralarında ağır suçlarla suçlanan aşırı sağcı “Proud Boys” ve “Oath Keepers” üyelerinin bulunduğu 14 hükümlünün cezaları da azaltılarak çekilmiş sayılacak.
2021’de Trump destekçileri, Joe Biden’ın seçim zaferinin onaylanmasını engellemek amacıyla Washington’daki Kongre oturumunu basmıştı. Geniş kapsamlı afların geleceği tahmin ediliyordu, ancak Trump’ın kararının boyutları başlangıçta belirsizdi. Demokrat Parti’den birçok siyasetçi, saldırıda polis memurlarının şiddetli bir şekilde saldırıya uğramış olması nedeniyle bu af karşısında dehşete düştüklerini ifade etti. Trump ise, “Çoğu durumda yanlış bir şey yapmadılar,” şeklinde konuştu.
Doğumla Vatandaşlık Hakkı Kalkıyor
Trump’ın bir diğer girişimi, ABD’de doğum yoluyla vatandaşlık hakkını kaldırmak. Bu kapsamda da bir kararname imzaladı. “Amerikan vatandaşlığı ayrıcalığı paha biçilemez ve derin bir armağandır,” ifadeleri kararnameye eşlik etti.
Trump, seçim kampanyasında, ABD’de doğan herkesin otomatik olarak Amerikan vatandaşı olmasını sağlayan doğum hakkını kaldırmayı planladığını açıklamıştı. Bu hak, ABD Anayasası’nın 14. Ek Maddesi’nde yer alıyor. Ek Madde, Amerika’da doğan herkesin ABD vatandaşı olduğunu garanti altına alıyor. Ancak Trump, annenin yasa dışı olarak veya geçici bir süreliğine ABD’de bulunması durumunda bu hakkın geçerli olmayacağını savunuyor. Bu yorumunu, maddenin ABD yargısına tabi olan kişilerden bahseden bir alt cümlesine dayandırıyor.
Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) gibi birçok sivil haklar örgütü, bu kararnameye karşı dava açmayı planladıklarını duyurdu. Bu durum, Trump’ın kararını ülkenin en yüksek mahkemesi olan ABD Yüksek Mahkemesi’ne taşıyabilir. Mahkeme, Anayasa’yı önceki yorumlarından farklı bir şekilde değerlendirebilir. Trump’ın ilk görev süresi sırasında Mahkeme, birçok atama nedeniyle sağ görüşe kaymış durumda.
TikTok Şimdilik Kalıyor
Trump, bir kararnameyle video uygulaması TikTok’a ABD’de yasaklanmadan önce 75 gün daha süre tanıdı. Trump, bu süre uzatımıyla uygulamayla ilgili bir anlaşma yapabileceğinden emin olduğunu belirtti. Trump’ın planı, ABD’nin uygulamada %50 oranında bir paya sahip olması. “ABD’nin onayı olmadan TikTok’un hiçbir değeri yok,” dedi.
ABD yasalarına göre, Çin merkezli TikTok’un sahibi Bytedance’in, uygulamanın ABD’de kullanılmaya devam edebilmesi için TikTok’tan pazar gününe kadar ayrılması gerekiyordu. Ancak Çinli şirket, bir satışa kesinlikle karşı çıkıyor ve bu tutumu, yasayı “yağma kanunu” olarak nitelendiren Pekin hükümeti tarafından destekleniyor. TikTok, özellikle gençler arasında popüler ve ABD’de yaklaşık 170 milyon kullanıcısı bulunuyor.
Enerji Acil Durumu İlanı
Trump, yurtiçi enerji üretimini genişletmek amacıyla ulusal bir enerji acil durumu ilan etti. Bu karar, petrol, doğalgaz, uranyum, kömür ve kritik hammaddelerin kullanımını kolaylaştırmayı ve boru hatlarının yapımı gibi onay süreçlerini hızlandırmayı amaçlıyor. Bu önlem, hem tüketiciler hem de sanayi için enerji maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor.
Ayrıca Trump, yeni rüzgar enerji santralleri için verilen onayların gözden geçirilmesini de öngören bir kararname imzaladı.
ABD Kalkınma Yardımı Şimdilik Durduruldu
ABD, kalkınma yardımı ödemelerini şimdilik durdurma kararı aldı. Trump, dış kalkınma yardımlarının verimliliği ve ABD dış politikasıyla uyumunun değerlendirilmesi için 90 günlük bir ara verilmesini emretti. Trump’ın imzaladığı kararname şu ifadeleri içeriyor: “Amerika Birleşik Devletleri’nin dış kalkınma yardımı programlarından sorumlu tüm daire ve kurum başkanları, kalkınma yardımı fonlarına ilişkin yeni taahhütleri ve ödemeleri derhal durdurmalıdır.”
Küba Yeniden Terör Listesinde
Trump, Küba’yla ilgili politikada yeniden gerginliği artıran bir adım attı. Yeni ABD Başkanı, Biden’ın Küba’yı terör destekçisi olarak tanımlamaktan çıkarma kararını geri aldı. Biden, geçtiğimiz hafta Kongre’yi bu karar hakkında resmi olarak bilgilendirmişti. Bu karar, adadaki siyasi mahkumların serbest bırakılmasını içeren ve Katolik Kilisesi’nin arabuluculuğunda yapılan bir anlaşmanın parçasıydı. Küba, Biden’ın kararından bir gün sonra ilk mahkumları serbest bırakmıştı.
Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, Trump’ın bu kararını kibir olarak nitelendirdi. “Bu şaşırtıcı değil. Amaçları, Küba’ya karşı yürütülen acımasız ekonomik savaşı daha da yoğunlaştırarak üstünlük sağlamaktır,” diye yazdı Díaz-Canel X platformunda. Díaz-Canel ayrıca, terör listesine alınmanın, ABD ambargosu ile birlikte adadaki kaynak sıkıntılarının ve insanların ABD’ye göç etmesine neden olan durumların ana sebeplerinden biri olduğunu belirtti.
Küresel Asgari Vergi Anlaşmasından Çıkış
ABD Başkanı Donald Trump, küresel asgari vergi anlaşmasının ABD’de geçersiz olduğunu ilan etti. Trump, bir başkanlık muhtırası ile, Biden yönetiminin 2021’de yaklaşık 140 ülke ile müzakere ettiği bu anlaşmanın ABD’de “hiçbir güç veya etkisinin” olmadığını belirtti. Anlaşma, uluslararası şirketlerin kazançlarını vergi cennetlerine taşımalarını önlemek için %15’lik bir asgari vergi oranı öngörüyordu.
Trump ayrıca ABD Hazine Bakanlığı’na, ABD şirketlerini orantısız şekilde etkileyebilecek vergi düzenlemeleri getiren ülkelere karşı koruma tedbirleri hazırlama talimatı verdi.
Ölüm Cezalarının İnfazı Devam Ettirilecek
Trump, ölüm cezalarının infazını sağlamak için bir kararname imzaladı. Başsavcılığa, ABD eyaletlerinin idamları gerçekleştirebilmesi için ölümcül enjeksiyon ilaçlarını yeterince temin etmeleri adına “gerekli ve yasal tüm adımları atmaları” talimatını verdi. Trump, “Ölüm cezasına karşı çıkan politikacılar ve yargıçlar, ülkemizin yasalarını ihmal etmiş ve zayıflatmıştır,” dedi.
2021 yılından bu yana federal düzeyde infaz moratoryumu yürürlükteydi. Biden, daha önce 37 ölüm cezasını müebbet hapis cezasına çevirmiş ve sadece üç mahkum idam koğuşunda kalmıştı. Trump yönetimi ise birinci döneminde federal düzeyde 13 infaz gerçekleştirdi ve bu, modern dönemde herhangi bir başkanın altında gerçekleşen en yüksek sayıydı.
İsrailli Yerleşimcilere Yönelik Yaptırımlar Kaldırıldı
ABD’nin eski yönetimi, Batı Şeria’daki aşırılık yanlısı İsrailli yerleşimcilere karşı yaptırımlar uygulamıştı. Trump, bu kararı geri aldı. Biden’ın hedefi, Batı Şeria’daki Filistinlilere karşı şiddet uyguladığı iddia edilen yerleşimcilere yönelik yaptırımlardı.
Batı Şeria’daki İsrailli yerleşimciler, Trump’ın bu kararıyla yeni yönetimi memnuniyetle karşıladılar, çünkü Trump’ın yasadışı yerleşimlere daha olumlu yaklaşacağını düşünüyorlar. Trump, ilk döneminde Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıma, ABD Büyükelçiliği’ni Kudüs’e taşıma ve Golan Tepeleri’nin İsrail tarafından ilhakını kabul etme gibi İsrail’in toprak iddialarını destekleyen benzeri görülmemiş adımlar atmıştı.
7 Ekim 2023’ten bu yana Batı Şeria’da yerleşimcilerden kaynaklanan şiddet olayları arttı. Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Ofisi (OCHA), Filistinlilere yönelik toplam 1.432 yerleşimci saldırısı rapor etti.
Biden Yönetimindeki Memurlar İşten Çıkarılacak
Trump, eski Başkan Biden tarafından atanmış 1.000’den fazla hükümet çalışanını işten çıkarmayı planlıyor. Truth Social platformunda yaptığı açıklamada, ekibinin, ABD’yi yeniden büyük yapma vizyonuyla uyumlu olmayan kişileri belirlemek için çalıştığını söyledi. Bu listeye, Genelkurmay Başkanı Mark Milley de dahil.
Trump’ın göreve başlamasından kısa bir süre önce Biden, Milley ve diğer bazı yetkilileri, olası intikam eylemlerine karşı önlem olarak affetmişti. Trump’ın ekibi, yönetimin kendi hedeflerine uygun olarak yeniden yapılandırılacağını belirtti.
Federal Çalışanlarına Home Office Yok
Trump’ın imzaladığı kararnameler arasında, federal çalışanların haftanın beş günü ofislerine dönmesini zorunlu kılan bir düzenleme de yer aldı. Bu adım, yeni başkanın, korona pandemisi sırasında birçok kişi için yaygın hale gelen evden çalışma kültürünü sona erdirme vaadinin bir parçası olarak atıldı.
Geçtiğimiz ay Trump, Florida’daki Mar-a-Lago kulübünde düzenlediği bir basın toplantısında, ofise dönmeyen federal çalışanları işten çıkarmayı planladığını söyledi.
Şimdilik İthalat Vergisi Yok
Gözlemciler, Trump’ın yeni ithalat vergilerini hızla uygulamaya koyabileceğini bekliyordu. Ancak görevdeki ilk gününde bu gerçekleşmedi. Yine de Trump, Kanada ve Meksika’dan gelen ürünlere ithalat vergisi koyma fikrinden vazgeçmedi: “Sanırım bunu 1 Şubat’ta yapacağız,” dedi Trump Beyaz Saray’da. Planlanan vergileri, bu iki ülkenin büyük ölçekte göçmenlerin ABD’ye girişine izin vermesiyle gerekçelendirdi. Ayrıca, bu ülkelerden ABD’ye yapılan uyuşturucu kaçakçılığını durdurmalarını talep etti.
Seçim kampanyasında Trump, tüm yabancı ürünlere en az yüzde on oranında gümrük vergisi getireceğini ve Çin’den yapılan ithalat üzerindeki mevcut vergileri artıracağını açıklamıştı. “Önce Amerika” stratejisi kapsamında, AB ürünlerine yüzde 20’ye varan ek gümrük vergileri uygulamayı da dile getirdi. Bu, özellikle Alman otomobil üreticilerini ciddi şekilde etkileyebilir.
Ukrayna’ya Karşı Savaşın Hızla Sona Ermesi Beklenmiyor
Trump, Ukrayna’daki savaşı derhal sona erdirme sözünü de yerine getiremeyecek. Yeni açıklaması: “Mümkün olan en kısa sürede.” Ayrıca Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin bir anlaşmaya hazır olduğunu söyledi. Ancak Kremlin lideri Vladimir Putin için aynı durumun geçerli olup olmadığını bilmediğini belirtti. “Anlaşma yapmazsa Rusya’yı yok ettiğini düşünüyorum,” dedi Trump. Yakında Putin ile telefonda görüşmesinin mümkün olduğunu ekledi.
